Na własne ryzyko. Testament świętego

By Derek Jarman
Listen with Sir Michael Caine™ and 1,000+ voices
Length5h 30m

About this audiobook

Na własne ryzyko Dereka Jarmana to esej o walce o emancypację społeczności LGBT+ Wielkiej Brytanii po drugiej wojnie światowej. Autor podejmuje próbę napisania najnowszej historii nienormatywnej seksualności, a do zadania podchodzi z właściwą sobie postmodernistyczną wrażliwością. Łączy autoetnogragficzną perspektywę z erudycją kulturową i polityczną, popartą szeroko zakrojonymi badaniami archiwalnymi. Na kolejnych stronach eseju Jarman przywołuje własne doświadczenia, ważne wydarzenia polityczne a także dziennikarskie komentarze a nawet homofobiczne treści z podręczników szkolnych. Historia nieustannej, nielinearnej walki o emancypację rozpisana została na sześć rozdziałów, z których każdy odpowiada kolejnej dekadzie drugiej połowy XX wieku – od lat 40. kiedy zachowania homoseksualne były jeszcze w Wielkiej Brytanii karane, do naznaczonych traumą AIDS lat 90. Te ponad pół wieku to także okres życia Jarmana, który w toku całego wywodu pozostaje tyleż kronikarzem, co pierwszoosobowym bohaterem. Kreśląc ten osobisty, często targany silnymi emocjami fresk, Jarman swobodnie lawiruje pomiędzy wywiadem, anegdotą i poezją, inkrustując je obszernymi cytatami. Krytykę społeczną doprawia humorem, który staje się dla niego orężem przeciwko homofobii i queerfobii. Na własne ryzyko wpisuje się w strategię oporu przeciwko wymazywaniu osób queerowych z historiografii i queerowości z biografii, którą Jarman podejmował zarówno w swoich tekstach, jak i filmach (np. Caravaggio czy Wittgenstein). Jego książka ma budować poczucie międzypokoleniowej wspólnoty osób nieheteronormatywnych, być świadectwem współdzielonych doświadczeń i przeszłości, której nie można po raz kolejny zamknąć w szafie. Pomimo osadzenia wywodu w brytyjskim kontekście i w minionym wieku, Na własne ryzyko jest nad wyraz aktualnym lustrem, w którym odbijają się przemiany zachodzące w Polsce i Europie ostatnich lat. To książka pełna gniewu, ale też nadziei na poprawę sytuacji osób wykluczanych społecznie ze względu na tożsamość seksualną czy płciową.   *** Derek Jarman (1942–1994) – brytyjski twórca awangardowy: reżyser filmowy, scenograf malarz, pisarz i ogrodnik; działacz ruchu na rzecz równouprawnienia osób LGBT. Był jednym z pionierów New Queer Cinema i filmowego postmodernizmu. Do jego najpopularniejszych dokonań należą filmy Caravaggio, Sebastian czy Edward II. Dziełem jego życia jest również istniejący do dzisiaj postmodernistyczny ogród przy Prospect Cottage w Dungeness. Jarman zmarł w wyniku AIDS w 1994. Ostatnie dzieła, m.in. film Blue oraz książkę Chroma: Księga kolorów, poświęcił swojemu doświadczeniu życia z wirusem HIV.  Na własne ryzyko to nie tylko osobista autobiografia, ale także pogłębiona analiza, która przyczynia się do zrozumienia złożoności i różnorodności tożsamości queerowej oraz przemian społecznych w XX wieku. Jarman, poprzez swoją autobiografię, wyraża apel o akceptację, równość i ludzką godność. Jego dzieło jest nie tylko świadectwem odwagi i determinacji, ale także inspiracją dla kolejnych pokoleń do działania na rzecz sprawiedliwości społecznej. Książka ta pozostaje istotnym źródłem wiedzy w kontekście badań nad kulturą LGBTQ oraz historią ruchów społecznych, uczestnicząc w dyskursie na temat równości i praw człowieka. Prof. Andrzej Pitrus   *** Osobiste zwierzenia i komentarze przeplatają się z cytatami z literatury, prasy oraz z wypowiedzi publicznych, tworząc wielogłosową opowieść o środowisku gejowskim, jego sytuacji i problemach. Książka Jarmana ma więc podwójną wartość: historyczną – ukazując realia, w których funkcjonowały osoby queerowe, oraz biograficzną – będąc zapisem indywidualnych przemyśleń oraz działań na styku aktywizmu i artystycznej kreacji. Prof. Małgorzata Radkiewicz   *** [FRAGMENT] „Mam niewielu heteroseksualnych przyjaciół – miałem dość bycia niepotrzebnym gościem na ich proszonych kolacjach. Spoko jest być queerem, ale kiedy zaczynasz o tym mówić, wszyscy milkną, wszyscy czekają, aż przestaniesz. To dlatego w tej książce jest tak dużo seksu – bo to coś, o czym nikt nie chce dyskutować. To dla nas ważne, żeby rozmawiać o seksie, definiować się w świecie, który nigdy o nas nie mówił czy nawet nie pozwalał mówić o sobie. (...) Kiedy zaczynasz mówić, potwierdzasz, że żyjesz."   „Ta książka, możecie być pewni, nie trafi do szkolnych bibliotek. Młodzieży powiedzą, że nie jest „normalna”. Ich starzy, filary społeczeństwa, prędzej zobaczą ich martwych, niż szczęśliwych. (...) Często jestem zatrzymywany przez udręczonych młodych mężczyzn, część z nich wciąż w wieku szkolnym, którzy wyznają, że są HIV-pozytywni. Zazwyczaj jestem pierwszą osobą, której to mówią. Tak niewiele wsparcia mają w domu. Oni i ja musimy walczyć z brakiem zrozumienia; musimy poskładać do kupy życie pod wielką ciemną chmurą cenzury i ignorancji. Oni i ja przerażeni jesteśmy wami, samymi sobą i wirusem."   "Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury - państwowego funduszu celowego"

Audiobook details

Rating★★★★ 4.4 (722)
Includes Goodreads, StoryGraph, Amazon, LibraryThing
GenreGeneral Fiction
Length5 hrs 30 mins
Narrated byListen with 1,000+ voices
FormateBook with Audio
Publish dateSep 17, 2025
LanguagePolish

Table of contents

1Seria „Esej”
6Lata sześćdziesiąte
2Od tłumacza
7Lata siedemdziesiąte
3Podziękowania
8Lata osiemdziesiąte
4Lata czterdzieste
9Lata dziewięćdziesiąte
5Lata pięćdziesiąte
10Apendyks

More from Derek Jarman

CóreczkaTamara Duda8h 55m4.7 (3.9K)$7.70 · $0.00
Świetlana Droga. Obóz koncentracyjny w DonieckuAsiejew Stanisław5h 43m4.7 (1.3K)$7.70 · $0.00
BachmutMyrosław Łajuk5h 2m4.7 (403)$11 · $0.00
Rok 1984 (wydanie ilustrowane)George Orwell10h 55m4.4 (11.9K)$5.50 · $0.00
Armia CzarnobogaRadosław Samlik5h 17m5.0 (22)$5.70 · $0.00
Małe kobietkiLouisa May Alcott9h 50m4.3 (2.8M)$6.70 · $0.00
Opowieść PodręcznejMargaret Atwood10h 41m4.2 (2.9M)$13 · $0.00
Odwaga i strachOla Hnatiuk19h 25m4.4 (193)$9.30 · $0.00
CytoniczkaBrandon Sanderson15h 10m4.2 (101.1K)$24 · $0.00
Rok 1984George Orwell11h4.3 (6.1M)$5.90 · $0.00
Kocie okoMargaret Atwood14h 20m4.2 (269.5K)$8.80 · $0.00
Oryks i DerkaczMargaret Atwood11h 14m4.2 (336.7K)$13 · $0.00
Rok potopuMargaret Atwood14h 13m4.2 (157.6K)$12 · $0.00
ZnachorTadeusz Dołęga-Mostowicz11h 17m4.6 (5.9K)$5.40 · $0.00
Najczarniejszy miesiąc w życiu Magi DieliDian Purnomo6h 44m4.6 (4.2K)$11 · $0.00
Imiona KrymuAnastasia Levkova15h 12m4.6 (6K)$12 · $0.00
Raj pierwszej milosci Fang Si-chiLin Yihan7h 28m4.5 (19.7K)$8.20 · $0.00
Wojenna miłośćJoanna Jax10h 50m4.6 (1.2K)$9.10 · $0.00
Opowiadania zebraneSchulz Bruno10h 15m4.5 (2.1K)$1.50 · $0.00
Nasze życzenieTillie Cole14h 29m4.5 (1.5K)$12 · $0.00

You may also like

Seksowna, ale szalona. O systemowym etykietowaniu psychiatrycznym kobiet i dziewczynJessica Taylor11h 18m4.2 (2K)$12 · $0.00
Nienasycenie. Część druga, ObłędStanisław Ignacy Witkiewicz (Witkacy)11h 35m4.1 (655)Free
Jak działa faszyzm? My kontra oniJason Stanley6h 29m4.2 (22.2K)$9.70
Imiona KrymuAnastasia Levkova15h 12m4.6 (6K)$12 · $0.00
Go!Kaneshiro Kazuki6h 40m3.9 (7.9K)$9.40 · $0.00
Między prawem i sprawiedliwościąAdam Strzembosz, Stanisław Zakroczymski12h 22m$11 · $0.00
Długa droga do domuWasil Bykau17h 15m4.6 (99)$11 · $0.00
Uchwycić życie. Wspomnienia, dzienniki i listy 1930–1989Hanna Świda-Ziemba18h 16m$8.80 · $0.00
Moja droga, moja PolskaCichos Katarzyna7h 52m$16 · $0.00
Tęgie głowy. 58 sylwetek humanistówMichał Głowiński19h 14m$11 · $0.00
Dzienniki. 1988–1996. Tom 3Wiktor Woroszylski42h 56m$7 · $0.00
LotnichoMarek Stokowski12h 48m$9.90 · $0.00
Mała towarzyszka i listyTungal Leelo6h 42m$9.30 · $0.00
WIĘŹ 4/2023WIĘŹ10h 43m$8.20 · $0.00
Kwartalnik WIĘŹ - 2/2025Towarzystwo WIĘŹ10h 1m$8.70 · $0.00
Dzienniki. 1953–1982. Tom 1Wiktor Woroszylski39h 41m$7 · $0.00
Sakrament obłudyRobert Samborski5h 40m3.5 (298)$8.60 · $0.00
Prawo dziecka do szacunkuJanusz Korczak49m4.2 (131)Free
Rok dobrej zmianyMichał Sutowski12h 53m3.6 (14)$6.90 · $0.00
Co każdy nastolatek o RZĄDZĄCYCH wiedzieć powinien. Ludzie władzy - kompendium.Kubań Jan4h 10m$8.10 · $0.00