Pomidornik. Podróże po dziejach pomidora

Science and Nature

Other

Pomidornik. Podróże po dziejach pomidora

By Adam Binduga

Listen with Sir Michael Caine™ and 1,000+ voices

Try for $0.00 Get for $12

Length16h 29m

About this audiobook

„Pomidornik” to interdyscyplinarna opowieść o historii cywilizacji, w której głównym bohaterem jest pomidor. Jest to jedna z pierwszych i najbardziej wszechstronnych publikacji tego typu na polskim rynku, traktująca pomidora nie jako składnik kuchni, lecz jako zjawisko kulturowe, biologiczne i cywilizacyjne. Książka jest bogato ilustrowana i łączy rzetelną wiedzę naukową z eseistyczną narracją. Książka w 13 rozdziałach przedstawia pomidora w niezwykle szerokim kontekście: od historii i językoznawstwa, przez pierwsze wzmianki w tekstach europejskich i polskich, sztukę malarską i ikonografię, aż po ewolucję, genetykę, amatorską uprawę oraz właściwości zdrowotne. Publikację zamyka Subiektywne Kalendarium Pomidora – unikatowe zestawienie najważniejszych wydarzeń związanych z tą rośliną, od około 100 milionów lat temu do czasów współczesnych. Autor prowadzi czytelnika przez takie zagadnienia jak udomowienie pomidora w Mezoameryce, kultura rolna Azteków, pierwsze relacje konkwistadorów, obecność pomidora w języku, piśmie i dawnych tekstach, a także jego droga do Europy i Polski. Szczególne miejsce zajmuje pomidor w sztuce – pierwsze ilustracje botaniczne, wizerunki w malarstwie światowym i polskim oraz zmiany w ikonografii „nowego owocu”. W książce omówiono również mapy nazw „pomidor” i ich związek z historią geopolityczną, etymologię azteckiej nazwy xitomatl, ewolucję i genetykę pomidora uprawnego oraz jego dzikich krewnych. Jeden z rozdziałów poświęcony jest amatorskiej uprawie pomidorów i zawiera m.in. autorskie receptury biologicznych preparatów ochronnych, opis wpływu bakterii, grzybów i owadów, a także różnice między nawozami sztucznymi i organicznymi. Osobny wątek dotyczy likopenu i właściwości zdrowotnych pomidora. Co dostajesz jako ogrodnik, uprawiający pomidory? Praktyczny, obszerny dział o uprawie amatorskiej – od nasionka do owocu, z uwzględnieniem wielu praktycznych szczegółów, które robią różnicę w plonie i smaku. Gleba i żywienie roślin „z głową” – mikroorganizmy, regeneracja gleby, sens nawożenia organicznego i biologicznego, opis szkodników, opis pożytecznych w uprawie owadów, bakterii, grzybów, zapotrzebowanie na mikro- i makroskładniki. Zdrowe i skuteczne metody prowadzenia uprawy – autorskie i sprawdzone przepisy na naturalne preparaty ochronne i żywieniowe, oparte między innymi na olejkach eterycznych, substratach fermentacyjnych, pożytecznych grzybach i bakteriach, pomiary CO2, ph, EC, makroskładników. Ponad 530 stron i 120 ilustracji. Korektę merytoryczną publikacji przeprowadziła Janina Gajc-Wolsk Jedna roślina. Wiele epok. Jedna opowieść o człowieku.

Nature & Wilderness Journey Exploration Folklore Genetic Engineering Mythological World Healing

Audiobook details

GenreScience and Nature, Other

Length16 hrs 29 mins

Narrated byListen with 1,000+ voices

FormateBook with Audio

Publish dateAug 6, 2025

LanguagePolish

1Wstęp

2Pierwsze spotkanie z pomidorem, czyli zaludnienie Ameryki: Ocieplenia, ochłodzenia

3Nie tylko Aztekowie

4Krótka konkwista: Datowanie C14

5Rolnictwo, czyli najlepszy wynalazek człowieka: Udomowienie roślin i zwierząt

Show all chapters

6Mapy onomastyczne nazwy „pomidor”

7Tomate, czyli szlak morski. Pierwsza mapa onomastyczna

8Pomodoro, czyli szlak lądowy. Druga mapa onomastyczna

9Rajskie jabłko, czyli mikromapa małych narodów pod panowaniem habsburskim. Trzecia mapa onomastyczna

10Mroczna triada rodziny Solanaceae

11Etymologia pierwszej nazwy pomidora: xitomatl

12Toma, czyli krągłość, pulchność, owocowatość

13Prefiks xi-, xitomatl, czyli obrany, obdarty, obdzierany ze skóry tomatl, oskórowana, obrana miechunka

14Prefiks xi-, xitomatl, czyli zielony, trawiasty tomatl

15Prefiks xi-, xitomatl, czyli xintlitomatl, gładki tomatl

16Prefiks xi-, xitomatl, xictlitomatl, czyli: tomatl z pępkiem

17Miechunka

18Język, pismo, pomidor: Azteckie kodeksy

19Pomidor w najstarszych tekstach

20Pomidor w polskich tekstach: Szymon Syreński vel Syreniusz

21Ilustracje pomidora

22Malarstwo polskie

23Ogrody botaniczno-medyczne w XVI wieku

24Ewolucja, klasyfikacja, genetyka

25Opis dwunastu dzikich krewnych pomidora13

26Genetyka

27Pomidorowy genetyk

28Amatorska uprawa pomidorów

29Materiał siewny Charles Rick wspominał historię o kiełkowaniu nasion S. galapagiense, które przed wykiełkowaniem zawsze wymagały kontaktu z przewodem trawiennym endemicznego żółwia z Galapagos. Nasiona pomidora są bardzo odporne na kwasy żołądkowe zwierząt. Pomidor jest jedną z głównych roślin, która niestrudzenie kiełkuje w okolicach naturalnych akwenów melioracji ścieków. Nasiona są powleczone bardzo gęstym, ochronnym żelem. Pozyskujemy je z dojrzałych owoców, które selekcjonujemy według naszych upodobań, obmywając uprzednio w sitku pod strumieniem wody, i suszymy. Nasiona przechowujemy w suchych warunkach w temperaturze pokojowej, można przechowywać na kilka tygodni przed wysianiem w lodówce w temperaturze 4 st. C. Przed wysiewem plantatorzy zalewają nasiona wodą, pozostawiając na 2–3 dni, aby rozpoczęła się pierwsza faza fermentacji, rozkładająca ochronny żel. Wstępna obróbka materiału siewnego przez zamoczenie w specjalnym roztworze sprzyja kiełkowaniu. Przed samym wysianiem warto

30Siewki i gleba Najbardziej popularną mieszanką glebową dla nasion jest torf o kwasowości 5,5–6,5 pH z dodatkiem perlitu, popiołu z kominka lub grilla, mączki dolomitowej. Gleba nie może być ciężka, dostęp tlenu do korzeni jest nieodzowny. Należy unikać gleby z ogrodu, która zwykle jest zainfekowana niebezpiecznymi dla siewek patogenami, głównie zgorzelą siewkową. Glebę wybieramy starannie i z dużą dbałością o jakość, ponieważ czym siewka za młodu nasiąknie, tym podczas owocowania roślina trąci. Gleba musi być sterylna, pulchna, a przed siewem najlepiej poddać ją obróbce termicznej w piekarniku w temp. ok. 90 st. C. przez 45–60 minut. Nasiona pomidora kiełkują szybko, od 3 do 7 dni po wysianiu, po 14–21 dniach siewkę pikujemy, a po maksymalnie 50 dniach przesadzamy do gleby w miejsce docelowe, aby – w zależności od odmiany – po 90–120 dniach od siewu cieszyć się pierwszymi owocami. Rośliny pomidora można produkować samodzielnie z siewek, siejąc nasiona od 5–15 marca i, wysadzając je odp

31Pikowanie Po wykształceniu w małej siewce drugiego rzędu liści, zwykle po 14–20 dniach od siewu, roślinę należy delikatnie przesadzić do pojemnika o średnicy 10–15 cm, zakrywając łodygę aż do poziomu 1 cm pod rzędem pierwszych liści. Zabieg ten spowoduje pobudzenie komórek wzrostu korzeni przybyszowych na odcinku łodygi zakrytej ziemią. Roślina staje się krępa i dobrze ukorzeniona. Jeśli siew był zbyt wczesny, trzeba przeprowadzić kolejne pikowania, aby opóźnić rozsadę przed zwiotczeniem. Każde pikowanie jest adaptacją, zatrzymuje wzrost rośliny, która wytwarza nowe korzenie adaptacyjne.

32Sadzenie Sadzone rozsady nie powinny być rozbiegane, płożące lub kwitnące. Pomidor potrzebuje około 45–50 dni, aby osiągnąć fazę rozwojową. Dlatego należy dostosować termin siewu do terminu posadzenia rozsady do gruntu właściwego. Siew powinien odbywać się około 40 dni przed sadzeniem do gruntu (warunki dla 51°N, 17° E). Starsze rośliny mają tendencję do płożenia i są podatne na infekcje grzybowe, dlatego należy precyzyjnie zaplanować datę siewu oraz datę posadzenia w miejsce docelowe. Nasiona pomidora kiełkują szybko, od 3 do 7 dni po wysianiu, po 14 dniach siewkę pikujemy, a po ok. maksymalnie 45 dniach rozsad przesadzamy do gleby, aby po 95–120 dniach od siewu cieszyć się pierwszymi owocami. Rozsada powinna być sadzona do dołków zaprawianych kompostem lub poszatkowanymi liśćmi pokrzywy albo mleczu w odległości minimum 60 cm od siebie. Podlewamy obficie, najlepiej wodą deszczową lub odstałą wodociągową tylko raz na początku sadzenia i podlewanie wstrzymujemy przez dwa tygodnie, aby p

33Siew do gruntu Siew wprost do gruntu w miejsce docelowe powoduje, że rośliny mają większy wigor, są bardziej odporne i dłużej plonują, ale z kolei uprawa z rozsady oznacza szybsze dojrzewanie owoców. Większe rośliny przyjmują się trudniej po przesadzeniu, które jest czynnością wywołującą duży stres i wstrzymuje rozwój rośliny na kilka dni. Kiełkowanie wymaga temperatury w zakresie od 15 do 25 st. C., dlatego glebę z nasionami warto przykryć czarną włókniną, która szybciej ogrzeje wiosenny grunt. Najwcześniejszy termin siewu do gruntu pod osłonami to 15 kwietnia, a do gruntu pod gołym niebem – 30 kwietnia. Nasiona należy zasypywać warstwą co najmniej 4–5 cm w odróżnieniu od siewek na rozsadę (wystarczy 1 cm). Dołek powinien mieć głębokość ok. 5 cm i po zasypaniu należy zakryć go geowłókniną lub garstką kompostu. Urozmaicone sposoby siewu pozwalają na eksperymenty i indywidualne obserwacje swoich upraw.

34Stanowisko, gleba Pierwszą czynnością dokarmiania rośliny jest przygotowanie dobrej gleby pod uprawę. Pomidor jest wymagający, lubi gleby przepuszczalne, zasobne w składniki odżywcze, pulchne, napowietrzone, lekkie, ponieważ posiada długi system korzeniowy, penetrujący glebę maksymalnie do 1,5 m w głąb. W glebie gliniastej, podmokłej, ze stojącą wodą, pomidor nie będzie rósł, poza tym dostęp azotu w warunkach beztlenowych byłby bardzo ograniczony. Wymaga nasłonecznionego stanowiska z minimum ośmio- dziewięciogodzinną ekspozycją dobową, osłoniętego od wiatru i przeciągu. Lokalizacja roślin na wzniesionych grzbietach gleby uformowanych w równe rzędy, równolegle do południowej strony, jest bardzo korzystna, dzięki czemu nie grozi im zalanie i mają optymalny dostęp do światła. Stanowisko to nie tylko odpowiednia gleba i dostęp do światła słonecznego, ale również sąsiedztwo innych roślin. Wzajemne oddziaływanie na siebie roślin nazywamy allelopatią. Sąsiedztwo pełni rozmaite funkcje m.in. o

35Podlewanie Woda to główny składnik każdej żywej komórki, który rozpuszcza związki organiczne i sole mineralne. System korzeniowy pobiera ją przez włośniki w procesie osmozy. Dystrybucja wody w naczyniach odbywa się dzięki zjawisku sił kapilarnych i transpiracji (odparowanie na powierzchni liści). Dlatego nawadnianie jest utrudnione, gdy roślina posiada ograniczoną liczbę liści. Zjawisko dyfuzji nadaje wodzie kierunek przepływu: od stężenia wyższego do mniejszego w celu wyrównania stężeń w komórce lub w otoczeniu. Większe stężenie jonowe (EC) w glebie powoduje zasuszenie rośliny, gdyż siła dyfuzji wypycha wodę z samej rośliny. Na podstawie tego samego zjawiska zachodzi przenawożenie, czyli zwiększenie stężenia soli w glebie, co powoduje odpływ wody z rośliny do gleby i jej zaschnięcie. Pomidor nie jest odporny na suszę, ale nie toleruje gleby podmokłej, zimnej i z nadmiarem wody. Bardzo źle znosi podlewanie po liściach. Pomidor potrzebuje wilgotności w powietrzu na poziomie ok. 70%. Nas

36Temperatura i wilgotność Pomidor pochodzi z ciepłego klimatu Ameryki Środkowej i Południowej, dlatego odznacza się wysokim zapotrzebowaniem na ciepło, światło i wilgotność. W klimacie umiarkowanym trudno o ciągły dostęp do tych parametrów, bo każdy z nich jest naturalnie zmienny. W pierwotnych siedliskach pomidor jest długoletnią byliną, tam zmienność pór roku przejawia się tylko zmiennością ilości opadów deszczu. Temperatura i światło w tym regionie nie podlegają zmienności, jak w naszym regionie. Ewolucyjnie jest więc bardzo wrażliwy na amplitudy temperatury. W zakresach poniżej 12 st. C. i powyżej 29 st. C. proces pobierania składników pokarmowych ulega zatrzymaniu. Z kolei wyższa temperatura podłoża niż powietrza powoduje bujny wzrost wegetatywny rośliny, co opóźnia jej kwitnienie. Optymalna temperatura gleby to zakres 22–24 st. C., temperatura powyżej tego zakresu może spowodować uszkodzenie systemu korzeniowego, aby temu zapobiec, należy pokrywać glebę np. mulczowaną trawą, szczą

37Zapylanie Pomidor jest rośliną samopylną. Autogamia jest wspomagana wibracjami owadzich zapylaczy lub wiatrem. Im krótsze pylniki, tym większe jest prawdopodobieństwo samozapylenia. Pyłek uwalniany jest ze stożka przy każdym drgnięciu kwiatostanu. Wiatr i owady powinny mieć swobodny dostęp do plantacji, wentylatory osadzone wewnątrz zamkniętych konstrukcji zastępują podmuchy wiatru i obniżają temperaturę. Bardzo wysoka wilgotność i niska temperatura nie sprzyjają samozapyleniu. Optymalna temperatura zapylania wynosi 26 st. C. w dzień i 16 st. C. w nocy, a minimalna temperatura to zakres od 12 do 16 st. C. Poziom wilgotności 70% zapewnia najlepszą produkcję pyłku i zapylania, poniżej 60% wilgotności pyłek jest suchy. Partenokarpiczne owoce bez nasion to znak naszych czasów. Powstają w intensywnych uprawach po zabiegach sztucznej hormonizacji kwiatów, czyli w opryskiwaniach kwiatów preparatami hormonalnymi (np. auksynami). Sztuczne zapłodnienie wywołuje powstanie beznasiennych, bezpłodny

38Cięcie Pomidor jest rośliną silnie krzewiącą, wypuszcza z łodygi głównej dużą liczbę bocznych pędów. Bez ingerencji człowieka dziczeje, tworząc zagęszczony, rozłożysty krzak o płożących się po ziemi łodygach, które ulegają szybko zawilgoceniu i infekcjom grzybiczym. Wydają drobne owoce. Cięcia odrostów to zasadniczy zabieg podczas uprawy. Usuwamy pędy boczne, popularnie zwane wilkami, i przycinamy główny wierzchołek po 20 sierpnia. Dodatkowo przerzedzamy grona owocowe oraz usuwamy zbędne liście. Wszystko z umiarem. Cięcie tworzy korzystniejsze warunki do rozwoju i dojrzewania wykształconych owoców, które mają mniejszą konkurencję w dostępie do źródeł energii (światło, ciepło, przewiewność, pokarm). Cięcie należy wykonać we właściwym czasie. Przerzedzanie liści wykonujemy możliwie najpóźniej, po wykształceniu owoców, aby nie zaburzyć jakości fotosyntezy. Ze względu na liczbę pozostawionych pędów do owocowania występuje cięcie na jeden, dwa, trzy lub więcej pędów. Dotyczy to w szczególno

39pH – jedna z najważniejszych cech Łaciński zwrot pondus Hydrogenii (pH) oznacza „masę wodoru”. Wskaźnik ten określa stężenie jonów wodoru H + (protonów) w substancji. Im jest ich więcej, tym bardziej substancja ma odczyn kwaśny, im jest ich mniej, tym bardziej substancja ma odczyn zasadowy. Skala od 0 do 14 wskazuje, że poniżej 7 pH (odpowiednik czystej, obojętnej pH wody) substancje są kwaśne, a powyżej zasadowe. Jony kwasotwórcze to: m.in. H+ i Al3+, a jony zasadotwórcze to: Ca2+, Mg2+, K+, Na+. Poziom pH żołądka wynosi 1, soku z cytryny 2, soku pomidorowego 4, czarnej kawy 5, wody morskiej 8, wody z mydłem 12, a wybielacza 13. Odczyn kwaśny to środowisko życia dla grzybów, paproci i mchów o zmniejszonym poborze azotu, potasu, wapnia, magnezu i molibdenu, zaś glebę zasadową rozpoznamy m.in. po rosnących makach. Poziom pH stymuluje lub blokuje pobór pewnych składników z gleby. Pomidor preferuje gleby z zakresem pH 5,5–7. Najlepszy plon dają gleby w zakresie pH 6–6,5. Wysokie stężenie

40EC (Electric Conductivity) EC, czyli przewodnictwo elektryczne, to kolejny istotny czynnik pomiarowy gleby lub wody. Oznacza miarę zawartości soli w roztworze. Opiera się na prostej zasadzie: roztwór zawierający więcej soli lepiej przewodzi ładunki elektryczne. Składniki odżywcze w glebie składające się z soli podnoszą naturalne przewodnictwo i EC roztworu jest wyższe. Jony nieorganiczne pochodzą z nawozów nieorganicznych np. N, P, K, Ca, Mg, etc. Mocznik jako cząsteczka organiczna nie przyczynia się do zwiększenia EC roztworu, ponieważ nie może przewodzić energii elektrycznej w taki sam sposób, jak nieorganiczny jon wapnia (Ca) lub jon azotu azotanowego (NO3-N). Elektrony są transportowane dzięki jonom soli pokarmowych rozpuszczonych w wodzie, wilgotnej glebie. Im więcej jonów w roztworze, tym szybszy transport elektronów i wyższe EC. Deszczówka jest kiepskim przewodnikiem elektryczności, słona woda odwrotnie. Jednostką przewodnictwa, czyli stężenia soli pokarmowych w wodzie, jest mil

41CO2 Dwutlenek węgla jest życiodajnym gazem na Ziemi, niezbędnym składnikiem fotosyntezy, podczas której powstają tlen i związki organiczne dla roślin. W historii Ziemi sinice jako pierwsze zapoczątkowały erę fotosyntezy, zmieniając atmosferę ziemską na tlenową. Nadmiar CO2 przyczynia się do zwiększenia biomasy i wyższego plonu w rolnictwie oraz zwiększenia zielonej biomasy w lasach. Węgiel i azot to główne pierwiastki w cyrkulacji ziemskiej. Wchodzą w skład struktur związków organicznych organizmów żywych. Węgiel to ok. 50% suchej masy rośliny. W historii Ziemi bywały okresy o dziesięciokrotnie wyższym stężeniu CO2 w atmosferze niż obecnie, dlatego nazywamy tę erę karbonem, czyli erą magazynowania węgla w biomasie na niespotykaną skalę. Rośliny osiągały wówczas nieprawdopodobne rozmiary, wiążąc nadmiar węgla w postaci CO2 z atmosfery w masę tkankową. Widłaki mierzyły kilkadziesiąt metrów, a niepozorne dzisiaj rodzaje skrzypów – kilkanaście. W erze karbonu południowa część Polski znajdo

42Ściółkowanie Następnym krokiem po posadzeniu roślin w docelowym gruncie jest ściółkowanie powierzchni gleby wokół. Sprawdzają się mulczowane ścinki trawy i rozdrobnione liście. Powinna to być warstwa łatwo przepuszczająca wodę i niezbyt ciężka. Należy unikać ściółek o czarnym kolorze lub z czarnego włókna, ponieważ grozi to podniesieniem temperatury gleby, na co pomidor jest bardzo wrażliwy i sprzyja to m.in. infekcji przez fusarium. Najbardziej wskazany kolor dla ściółki to czerwień (rozwój generatywny) lub niebieski (rozwój wegetatywny). Ściółkowanie pozwala zminimalizować efekt moczenia dolnych części roślin podczas podlewania, co ogranicza rozwój chorób grzybowych oraz chwastów. Nie należy ściółkować szczątkami roślin zawierających garbniki (np. orzech włoski, liście dębu).

43Składniki odżywcze Pomidor jest organizmem autotroficznym (samożywnym) z grupy fototroficznej, czyli roślin zielonych, które obok bakterii purpurowych również wykorzystują do syntezy energię słoneczną (fotosynteza). Oprócz światła potrzebuje przede wszystkim soli mineralnych, dwutlenku węgla i wody. Sole mineralne w zależności od ilości, w jakiej występują, dzielimy na makro- i mikroskładniki (mikro to części milionowe). Światło jest pochłaniane przez zielony barwnik zwany chlorofilem, CO2 przez aparaty szparkowe liści, a składniki mineralne są pobierane w postaci jonowej przez włośniki systemu korzeniowego dzięki doskonałemu rozpuszczalnikowi, jakim jest woda. System korzeniowy jest jamą gębową rośliny, ale funkcjonuje także sposób nawożenia dolistnego, a głównym powodem tego typu karmienia jest na przykład zły stan gleby (przenawożenie, wysokie EC). 90% azotu w glebie stanowią kwasy humusowe, białka, aminokwasy i inne związki organiczne. Duża część z nich jest niedostępna dla rośliny

44Węgiel – C Jest to główny składnik roślinnych związków organicznych, stanowi 45% masy tkanki suchej rośliny, która stanowi ok. 10% masy rośliny świeżej. Przyswajalną formą dla roślin jest gaz CO2, deficyt tego składnika objawia się słabym wzrostem biomasy.

45Tlen – O Podobnie jak węgiel stanowi 45% masy tkanki suchej rośliny, formą przyswajalną jest O2, niezbędny do procesów życiowych. Tlen w jednej trzeciej stanowi skład wody.

46Wodór – H To z kolei trzeci składnik pod kątem zawartości w suchej masie, stanowiący 6%. Kluczowy element roślinnych związków organicznych, biorący udział w większości procesów życiowych. W dwu trzecich stanowi skład wody.

47Azot – N Główny składnik atmosfery ziemskiej (78%). Umiejętność pozyskiwania azotu atmosferycznego posiadają tylko nieliczne rośliny, tzw. motylkowe dzięki symbiozie, w jakiej żyją z bakteriami azotowymi, które „uziemiają” w swoich korzeniach. Nieliczne rośliny owadożerne pozyskują azot z owadów. Posiada on największy udział we wzroście i plonie roślin. Stanowi 1,5% masy suchej tkanki rośliny. W ciekłej formie jest elementem chłodzącym o temp -200 st. C. Związki azotowe są składnikiem materiałów wybuchowych, ponieważ atomy azotu, łącząc się w cząsteczki, uwalniają duże porcje energii. Azot w formie przyswajalnej, w odróżnieniu od innych makroskładników (jony amonowe, azotanowe oraz mocznik), nie powstaje naturalnie jak na przykład większość innych minerałów w wyniku wietrzenia skał. Tylko niewielka ilość azotu powstaje naturalnie podczas burz wskutek wyładowań elektrycznych (błyskawice), wytwarzając niewielkie ilości jonów azotanowych (NO3), docierających do gleby w strugach deszczu. N

48Potas – K Stanowi 1% suchej masy rośliny, jest składnikiem wielu enzymów, uczestniczy w osmoregulacji i działaniu aparatów szparkowych. Pobór potasu wzrasta w okresie generatywnym: kwitnienie i owocowanie. Pomidor zawiera duże ilości potasu, który jest pierwiastkiem zasadowym. Duże ilości występują w bananach, dlatego hodowcy-amatorzy często umieszczają skórki bananów pod młodymi roślinami podczas sadzenia. Główne funkcje Transpiracja wody, parowanie przez aparaty szparkowe to główny mechanizm pobierania wody z podłoża, za który odpowiada K+. Gdy przemieszcza się z aparatów szparkowych, powoduje to ich zamknięcie. Aparaty szparkowe są z reguły zamknięte w nocy, a otwarte w dzień. Światło stymuluje szparki do gromadzenia K+. Jest łatwo pobierany z gleby, ale przemieszcza się wolno w inne części rośliny. Podczas kwitnienia i owocowania pomidor ma wielkie zapotrzebowanie na potas. Wpływa na budowanie grubszych ścian zewnętrznych rośliny. Najwięcej potasu znajduje się w tkankach młodych li

49Wapń – Ca Stanowi 0,5% masy suchej tkanki. Pierwiastek budulcowy o formach naturalnych, tj. wapno, kreda, wapień, wykorzystywanych w budownictwie. Neutralizuje stany kwasowe, alkalizuje, podnosi pH. Niezbędny do wykształcenia owocu, uczestniczy w podziale i wzroście komórek stożka, zwiększa sztywność, opóźnia starzenie, hamuje opadanie liści, stymuluje kiełkowanie pyłku i buduje ścianki owocu. Roślina pobiera równomiernie takie same ilości przez cały okres wegetacji. Główne funkcje Budulcowy składnik ścian komórkowych, zmniejsza podatność na choroby, wpływa na jędrność owoców, opóźnia starzenie liści, reguluje pobieranie i transport soli mineralnych. Buduje ścianki owocu, uczestniczy w podziale wzrostu komórek stożka owocu, hamuje opadanie liści, stymuluje kiełkowanie pyłku, współpracuje z potasem w gospodarce wodnej rośliny. Absorpcja Transport możliwy jest tylko przez korzenie, dystrybucja z korzenia do owoców jest niemożliwa, dlatego nieodzowne jest interwencyjne opryskiwanie owoców

50Magnez – Mg Stanowi 0,2% masy suchej tkanki i jako jedyny z pierwiastków zwiększa swoje stężenia w liściach podczas fazy owocowania w stosunku do fazy przed owocowaniem. Główne funkcje To składnik chlorofilu, mający wpływ na prawidłowy proces fotosyntezy, w tym pobieranie CO2. Odgrywa znaczącą rolę w gospodarce wodnej rośliny oraz jest niezbędny do prawidłowego wykształcenia owoców. Absorpcja Wskazane jest aplikowanie jednorazowych dawek. Dawkowanie zwiększamy podczas pochmurnych i wilgotnych dni, charakteryzuje się dużą ruchliwością w roślinie, a podczas deficytów jest przenoszony w pierwszej kolejności ze starych do młodych liści. Nadmiar Nie występuje. Niedobór Objawia się chlorozą magnezową, podczas której liście zmieniają zabarwienie od żółtawozielonej do żółtej, na początku w formie małych punktów pojawiających się między żyłkami liścia, a w miarę czasu szybko rozszerzających się na całą powierzchnię, aż w końcu doprowadzając do jego martwicy. Pierwszy objaw to charakterystyczne